Subscribe to Posts via:
Email
RSS

Terwijl in Egypte het gebruik van nieuwe technologieën onder meer aanleiding geeft tot vermoedens dat er nog onontdekte ruimtes zijn in de piramide van Cheops, blijkt dat moderne technologie ook in Nederland kan worden ingezet bij onderzoek naar piramiden. Tuinpiramiden, wel te verstaan.
Het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) maakt gebruik van laseraltimetrie of LIDAR-technologie, met name om de hoogte van het maaiveld in kaart te brengen ten behoeve van waterbeheer. 1)Maar ze geven zelf ook al aan dat de resultaten van hun metingen meerdere toepassingen kunnen hebben: “Ook gemeenten, bedrijven en onderzoekers gebruiken de gedetailleerde hoogtegegevens. Zo hebben archeologen aan de hand van kleine hoogteverschillen in weilanden, die ze met het AHN zichtbaar maakten, oude nederzettingen opgespoord die voor het blote oog niet opvielen.”
Een variant van dat laatste is onderwerp van dit bericht.
Het AHN bestaat al een poosje en kent vele afgeleiden, waaronder de NLTopo App. 2)Hartelijke dank aan Laura Fokkema voor het aanreiken van deze bron, die ook -juist- in het veld bijzonder bruikbaar is. We vinden daar niet de allernieuwste informatie die op dit gebied beschikbaar is (er is ook al een AHN3), maar hun AHN2-laag bracht toch een mooie verrassing.

Piramide Huys ten Donck 1781 en 1785

Huys ten Donck. Links een detail van de kaart van C.W. Maan en P. Harte, 1781; rechts een detail van een opmeting door landmeter J. Leenheer, 1785.

Op kaarten van Huys ten Donck uit 1781 en 1785 staat een piramide weergegeven in een uithoek van het terrein, tussen de Blaakwetering (links) en een slingerende sloot die onderdeel is van de tuinaanleg. Op 1 november 1794 werd deze piramide nog eens genoemd in een kasboek, maar daarna is elk spoor zoek. Op de kadastrale kaart van Ridderkerk (c1828-1832) ontbreekt het tuingebouwtje al, en ook nu is er in het terrein niets meer van te vinden.
Althans, dat denk je als je er rondloopt zonder AHN. Pakken we de AHN2 erbij, dan lijkt de omtrek van de basis van de piramide echter nog uitstekend herkenbaar.

Piramide Huys ten Donck 2015

De vermoedelijke basis of het fundament van de piramide van Huys ten Donck, zichtbaar binnen de rode cirkel op dit detail van het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN2).

De piramide lijkt iets noordelijker te hebben gestaan dan op de kaarten uit 1781 en 1785 is aangegeven, maar de aanleg werd kort na het tekenen van die kaarten alweer veranderd. De vijver dateert van 1792, de loop van de slingerende sloot werd toen eveneens gewijzigd. Mogelijk is de piramide daarbij (of niet lang daarna) richting de oever van de vijver verplaatst? De piramide lijkt ongeveer op de plaats te staan waar de slingerende sloot vóór de aanleg van de vijver lag. Dat zou de wat raadselachtige kasboekvermelding van november 1794 kunnen verklaren:

aan Punt voor het oppassen van de piramide [ƒ3,-] 3)Stadsarchief Rotterdam, toegang 30, inv.nr. 63.
Ary Punt was op dat moment rentmeester van Huys ten Donck, maar wat het ‘oppassen’ precies betekent is in dit geval onduidelijk. De term werd vaker gebruikt in kasboeken van Huys ten Donck, maar dan vooral met betrekking tot de bedienden die het huis gedurende de wintermaanden in de gaten hielden, schoonhielden en -in het voorjaar- luchtten.
Niet uit te sluiten valt dat de piramide moest worden beschermd wegens (graaf)werkzaamheden tijdens de aanleg van de nieuwe vijver in 1792. Maar de basis van de piramide lijkt zich te bevinden op de plaats waar de slingerende sloot vóór de aanleg van de vijver liep. Daarmee is een verplaatsing van het gebouwtje het meest realistische scenario.

Piramide Huys ten Donck - afmetingErvan uitgaande dat hier geen sprake is van een anomalie in het beeld, wijst een ruwe schatting mijnerzijds uit dat de piramide van Huys ten Donck een basis had van 5 à 10 meter -afhankelijk van de vraag op welke manier de AHN2-gegevens moeten worden geïnterpreteerd. 4)Waarbij het tevens raadzaam is in aantallen ‘voeten’ en ‘roeden’ te rekenen, in plaats van meters. Het heeft er daarbij alle schijn van, dat de piramide exact in een noord-zuid/oost-west richting was geplaatst.
Nader onderzoek in het veld zou daar uitsluitsel over moeten kunnen geven en hopelijk ook resten van de piramide kunnen opleveren, in plaats van alleen maar sporen. Daarbij zou eveneens vastgesteld kunnen worden of het hier inderdaad gaat om de piramide, of eventueel een ander -vooralsnog onbekend- bouwwerk. Het feit dat hij twee jaar na aanleg van de vijver nog werd genoemd, wijst wat mij betreft in de richting van de piramide.
Schermafbeelding 2015-11-21 om 21.09.40

Locatie van Huys ten Donck, ten zuid-oosten van Rotterdam.

Footnotes   [ + ]

1. Maar ze geven zelf ook al aan dat de resultaten van hun metingen meerdere toepassingen kunnen hebben: “Ook gemeenten, bedrijven en onderzoekers gebruiken de gedetailleerde hoogtegegevens. Zo hebben archeologen aan de hand van kleine hoogteverschillen in weilanden, die ze met het AHN zichtbaar maakten, oude nederzettingen opgespoord die voor het blote oog niet opvielen.”
Een variant van dat laatste is onderwerp van dit bericht.
2. Hartelijke dank aan Laura Fokkema voor het aanreiken van deze bron, die ook -juist- in het veld bijzonder bruikbaar is.
3. Stadsarchief Rotterdam, toegang 30, inv.nr. 63.
Ary Punt was op dat moment rentmeester van Huys ten Donck, maar wat het ‘oppassen’ precies betekent is in dit geval onduidelijk. De term werd vaker gebruikt in kasboeken van Huys ten Donck, maar dan vooral met betrekking tot de bedienden die het huis gedurende de wintermaanden in de gaten hielden, schoonhielden en -in het voorjaar- luchtten.
Niet uit te sluiten valt dat de piramide moest worden beschermd wegens (graaf)werkzaamheden tijdens de aanleg van de nieuwe vijver in 1792. Maar de basis van de piramide lijkt zich te bevinden op de plaats waar de slingerende sloot vóór de aanleg van de vijver liep. Daarmee is een verplaatsing van het gebouwtje het meest realistische scenario.
4. Waarbij het tevens raadzaam is in aantallen ‘voeten’ en ‘roeden’ te rekenen, in plaats van meters.
Summary

Laser altimetry technology reveals the location of what is most probably the footprint of a lost garden pyramid in The Netherlands. It seems to be several meters north from the location indicated on maps from the 1780’s, but it may have been moved towards the bank of the pond after that was created in 1792.
Until further on-site research is done, the idea that this shape is merely the result of an anomaly in the picture, can not be completely ruled out, though.

Replacements at Het Loo

Just over six years ago (oh, how time flies…) I wrote about a possible penalty for Paleis Het Loo for using too much water for their fountains, causing problems with groundwater levels in the surrounding areas. The main problem was a leak in the basin of the Venus fountain.
Now, the museum is replacing parts of the basins in the ‘Benedentuin‘, in order to prevent further problems. And the heavily infected box in the parterres de broderie, is also replaced.
The museum posted the photo to the left on Twitter.

Fountains
During the restoration that ended in the early 1980s, the basins of the fountains were made out of concrete. This choice was made to reduce costs. Now the basins of the Venus fountain and the Hercules fountain will be made out of stone from a Belgian quarry, in line with the description that Walter Harris gave of the garden in 1699. 1)Follow the link and scroll down for a description of the work in English. Or flip the pages and start reading. Let’s hope that the replacement solves the problems with groundwater levels.

Parterres de broderie
The problems with typical box (Buxus) deseases like Cylindrocladium buxicola and Volutella buxii started in 1997/1998 in England. Through Belgium the deseases reached The Netherlands, infecting many box plantations among which the garden of Sypesteyn (Loosdrecht) and Paleis Het Loo. In Hampton Court’s Privy Garden (like Het Loo a restored William III garden), box has been replaced three times since the first infection just before the turn of the century.
Replacing the box every x years is becoming expensive, reason for gardens all over Western Europe to look for resistent box, or replacement by a different plant altogether. The latter solution is chosen, in the form of Ilex crenata ‘Dark Green’ (images). 2)In April 2011 an article in Groen already preluded on the upcoming replacement, listing alternatives and their results: ‘Problemen met buxus en mogelijke vervangers’, Groen (april 2011) pages 10-16. The image above is a random example of Ilex in a parterre, probably somewhere in Germany. The image above shows Ilex crenata used in the garden of kasteel Assumburg in Heemskerk. 3)Kindly brought to my attention by Petra Doeve. The reconstruction of this garden has just been completed. The design is by Nico Brantjes, the parterres are based on a contemporary engraving of the garden. The gravel is surprisingly artificial, this webite shows how the hardware of the parterres was created (in Dutch, and I issue an advertisement alert!).

The work on the fountains has already begun, work on the parterres de broderie (where corten steel will replace the ‘hosthaliet’ patterns from the 1980s) will start soon. Planting shall take place next Spring. Execution of the work is in the hands of the Rijksgebouwendienst. The garden will remain open during the winter.

Footnotes   [ + ]

1. Follow the link and scroll down for a description of the work in English. Or flip the pages and start reading.
2. In April 2011 an article in Groen already preluded on the upcoming replacement, listing alternatives and their results: ‘Problemen met buxus en mogelijke vervangers’, Groen (april 2011) pages 10-16.
3. Kindly brought to my attention by Petra Doeve. The reconstruction of this garden has just been completed. The design is by Nico Brantjes, the parterres are based on a contemporary engraving of the garden. The gravel is surprisingly artificial, this webite shows how the hardware of the parterres was created (in Dutch, and I issue an advertisement alert!).